Hệ thống mua bán phát thải của Liên minh châu Âu (EU Emissions Trading System – EU ETS) là trụ cột quan trọng nhất trong chính sách khí hậu và năng lượng của EU, thực hiện nguyên tắc “định giá carbon, bên phát thải phải chịu chi phí tương ứng với lượng khí thải”. Theo cơ chế này, các doanh nghiệp thuộc những ngành phát thải lớn như sản xuất điện, công nghiệp nặng và các chuyến bay nội khối EU phải mua đủ số lượng giấy phép phát thải tương ứng với mỗi tấn CO₂ thải ra. Số lượng giấy phép được đưa ra thị trường là có hạn và giảm dần theo thời gian, qua đó tạo ra mức giá carbon hình thành theo cung – cầu. Khi mục tiêu khí hậu ngày càng nghiêm ngặt và công nghệ khử carbon trở nên phổ biến hơn, lượng giấy phép sẽ tiếp tục bị cắt giảm, hướng tới mục tiêu trung hòa khí thải (net-zero) vào năm 2050.
EU ETS hiện bao phủ các nhà máy điện, cơ sở công nghiệp lớn và các chuyến bay trong EU; gần đây đã mở rộng sang lĩnh vực vận tải biển. EU cũng đang xem xét đưa thêm các lĩnh vực như đốt rác phát điện và toàn bộ các chuyến bay quốc tế vào phạm vi điều chỉnh. Song song đó, từ năm 2028, lĩnh vực xây dựng và vận tải đường bộ sẽ được điều chỉnh bởi một thị trường carbon riêng biệt (ETS2). Ngoài ra, EU cũng đang thảo luận khả năng áp dụng cơ chế tương tự cho nông nghiệp trong tương lai.
EU ETS có mối liên hệ chặt chẽ với Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM). Theo đó, các nhà nhập khẩu một số sản phẩm như thép, sắt phải mua chứng chỉ CBAM với mức giá gắn với giá carbon trung bình hàng tuần của EU ETS. Để bảo đảm cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp trong và ngoài EU, các giấy phép phát thải miễn phí cho ngành công nghiệp nội khối sẽ được cắt giảm dần song song với quá trình triển khai CBAM.
Trong năm 2026, Ủy ban châu Âu dự kiến tiến hành rà soát EU ETS, mở ra các tranh luận về tác động thực tế của thị trường carbon đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp châu Âu. Một số ngành công nghiệp cho rằng cơ chế này làm gia tăng chi phí sản xuất, trong khi EU khẳng định ETS là công cụ then chốt để thúc đẩy đầu tư vào công nghệ sạch và chuyển đổi xanh. Sau gần một thập kỷ hoàn thiện, EU ETS đang bước vào giai đoạn quyết định trong việc khẳng định vai trò trung tâm của mình trong chiến lược khí hậu của Liên minh châu Âu.
Vietnam Trade Section to Belgium, Luxembourg and EU. Registered in 2020. 